De Kaderrichtlijn Water (KRW) is Europese wetgeving die tot doel heeft om de kwaliteit van het water in heel Europa te verbeteren. Dit om de natuur, het milieu en mensen te beschermen tegen schadelijke stoffen. In Nederland spelen de waterschappen daarin een sleutelrol. Zij controleren en reinigen onder meer het water dat op het riool wordt geloosd.
Anne Mollema is heemraad bij Waterschap Hollandse Delta. Roelof Fernhout is teamleider van het team toezicht en handhaving bij dezelfde organisatie. Samen vertellen zij bij de rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi) in Ridderkerk hoe zij de samenleving zien veranderen en welke gevolgen dat heeft voor de lozingen op het riool. “Alles wat je niet in de sloot zou gooien, moet je eigenlijk ook niet door de afvoer spoelen.”
Wat houdt de Europese Kaderrichtlijn Water in?
Anne Mollema: “Het is een Europese richtlijn die de lidstaten oproept te zorgen voor schoon oppervlaktewater en grondwater. Dat is natuurlijk voor iedereen belangrijk. Voor burgers, bedrijven, waterschappen en overheden. Want het water in Nederland en in de rest van Europa is niet schoon genoeg. Voor Nederland geldt: we gebruiken steeds meer chemicaliën en we zitten met steeds meer mensen op een postzegel. Dat betekent dat we extra maatregelen moeten nemen voor schoon water.”
Hoe zit het systeem van waterzuivering in elkaar?
Anne: “De rwzi Ridderkerk is één van de twintig zuiveringsinstallaties in ons waterschap van een beetje een gemiddeld formaat. Burgers en bedrijven lozen op hetzelfde riool. Hier in Ridderkerk hebben we ongeveer 200.000 tot 250.000 aansluitingen op het riool. Ik vergelijk een rwzi altijd een beetje simpel met een sloot: alles wat je niet in de sloot zou gooien, moet je eigenlijk ook niet door de afvoer spoelen. Uiteindelijk komt dat namelijk hier in het slib terecht en dat verstoort de werking van de bacteriën die van het afvalwater weer schoon water maken. Hoe meer verkeerde stoffen je in de sloot gooit, hoe minder goed het ecosysteem werkt. Dat geldt ook voor onze installaties.”
Jullie onderscheiden directe lozingen en indirecte lozingen. Wat is het verschil?
Roelof Fernhout: “Directe lozers zijn bedrijven die rechtstreeks in het oppervlaktewater lozen. Bijvoorbeeld een sloot, rivier of meer. Al deze bedrijven hebben een vergunning vanuit het waterschap. Denk aan de havenbedrijven hier in de regio. De meeste bedrijven lozen indirect: hun water komt in het riool terecht. Zij spoelen hun afvalwater gewoon door het putje en uiteindelijk komt dat bij ons terecht in de rwzi. Wij zuiveren dat afvalwater en daarna lozen wij het op het oppervlaktewater.”
Welke partijen zijn voor jullie het ingewikkeldst en wat heeft dat voor gevolgen?
Roelof: “De grote bedrijven moeten aan veel voorwaarden voldoen en hebben flink geïnvesteerd om een vergunning van de omgevingsdienst te krijgen voor hun directe en indirecte lozing. Ik neem echt mijn petje af voor die ondernemers en wat ze allemaal regelen. Het is ingewikkelder met de indirecte lozers, het overgrote deel van de bedrijven. Daar leeft minder bewustzijn over de stoffen waarmee ze werken en wat daarvan in hun looswater terecht komt. We kunnen samen meer bereiken, daar hebben ook wij als waterschap een aandeel in. Ondernemers merken misschien alleen iets van ons als ze de belastingaanslag in de bus krijgen, terwijl we dit onderwerp samen moeten aanpakken, want het wordt steeds ingewikkelder.”
Waarom wordt het steeds ingewikkelder?
Anne: “Er komen veel nieuwe chemische stoffen op de markt. Als bedrijven die gebruiken komen resten daarvan ook in hun afvalwater terecht. Die chemische stoffen verstoren de werking van de bacteriën die hier het afvalwater reinigen. Het probleem is dat wij altijd investeren met de kennis van nu. Deze installatie in Ridderkerk is veertig jaar oud. Het was toen niet of nauwelijks te voorzien hoe de samenstelling en het aantal chemische stoffen zich zou ontwikkelen. Daarom is het altijd beter om vervuiling bij de bron aan te pakken en te zorgen dat iedereen weet welke stoffen we beter niet kunnen gebruiken, minder van kunnen gebruiken of zelf beter zuiveren voordat we lozen op het riool. Dat geldt zowel voor burgers als voor bedrijven.”
“Net zoals we thuis gewend zijn om afval te scheiden, kunnen we dat met ons afvalwater ook leren” – Anne Mollema, heemraad Waterschap Hollandse Delta
Tegen welke problemen lopen jullie in deze regio aan?
Anne: “Hollandse Delta is bijzonder omdat in deze omgeving heel veel verschillende soorten bedrijven zitten. Zowel in activiteit als in omvang. Van agrarische bedrijven op de Zuid-Hollandse eilanden tot de industrie in de haven: je kunt het zo gek niet bedenken of het zit hier. Gelukkig is de oplossing wel voor bijna alle bedrijven hetzelfde. Het werkt het beste als we aan de bron beginnen. Dus bij bewustwording. Welke stoffen gebruik je en kan ik die wel op het riool lozen? Want bedenk dat het een voortdurende cirkel is. Iedere druppel die we lozen komt na zuivering terug als water dat we weer gebruiken. We zijn al gewend om ons afval te scheiden. Zo bewust moeten we ook met ons afvalwater leren omgaan. De KRW Self Assessment tool voor indirecte lozers helpt ondernemers op weg.”
Wat betekent het scheiden bij de bron voor ondernemers?
Roelof: “Dat verschilt per onderneming. Neem bijvoorbeeld een bedrijf dat oppervlaktebehandeling doet van metalen zoals verchromen of verzinken. Het is voor ons, voor de waterkwaliteit en daarmee voor de gezondheid van inwoners, heel prettig als het water waarmee dat metaalwerk wordt afgespoeld naar een aparte verwerker gaat. Metalen zijn voor ons namelijk heel lastig uit het slib te krijgen. Of neem een bakkerij. Dat bedrijf kan misschien room eerst verwijderen als ze hun productieruimte reinigen en het niet door het putje spoelen. Vet verstoort namelijk ook onze processen. Zoveel bedrijven, zoveel tips and tricks eigenlijk.”
Zijn er producten die jullie nu meer in het rioolwater vinden dan vroeger?
Anne: “Zeker. Medicijnen zijn een goed voorbeeld. Dat we steeds ouder worden, betekent dat we meer medicatie gebruiken. Dat vinden we terug in het afvalwater. Ziekenhuizen doen gelukkig al veel aan de bron en schrijven andere medicijnen voor met minder nevenschade voor het water. Daarnaast ontwikkelen wij nieuwe installaties om de medicijnresten te filteren. Daar betalen de farmaceuten trouwens aan mee in de toekomst. Ook dat is onderdeel van het aanpakken bij de bron.”
Een andere uitdaging die vaak wordt genoemd zijn gewasbeschermingsmiddelen. Wat is jullie ervaring?
Anne: “Het gebruik neemt langzaam af als we het meten in kilo’s. Boeren doen dus echt hun uiterste best. Het probleem is dat in steeds meer gewasbeschermingsmiddelen PFAS zit. Dat komt niet altijd direct via het riool naar ons toe, maar wel in tweede instantie als mensen voedingsmiddelen zoals fruit thuis afspoelen. Boeren spuiten hun tractoren en andere machines ook schoon en als zo’n spuitplaats is aangesloten op het riool, komt ook dat in een rwzi terecht. We zijn helaas nog niet zover dat we, zoals bij farmaceuten, de producenten kunnen laten meebetalen aan de reiniging. We kunnen wel aan de boeren vragen hun leveranciers te benaderen voor alternatieven. En wat ze nog wel moeten gebruiken, moeten we samen op een verantwoorde manier afvoeren.”
Is de motivatie er wel onder ondernemers om hun lozingen en praktijk te onderzoeken?
Anne: “Het milieu vraagt ons om samen veel meer zorg dragen voor wat er gebeurt in ons systeem, wat er gebeurt met ons oppervlaktewater. We zien dat ondernemers juist verantwoordelijkheid willen nemen. Ondernemers denken aan de toekomst. Voor hun bedrijf maar ook aan onze kinderen en kleinkinderen. Dat zij een leefbare wereld erven. Ik ben ervan overtuigd dat elke ondernemer daar het belang van inziet.”
Waar kunnen alle ondernemers morgen al mee aan de slag?
Anne: “Kijk goed naar wat er in je producten zit. Als er problematische stoffen in voorkomen, bel dan je leverancier en zeg dat je een alternatief wilt. Dat er PFAS in motorolie zit, is bijvoorbeeld nergens voor nodig. Daar zijn prima andere oplossingen voor te bedenken. Dat is ook een manier om bij de bron te zuiveren: gewoon die spullen niet meer in huis halen. Vaak is bewustwording het enige dat daarvoor nodig is. Dat helpt ons ontzettend, want op het moment dat het uiteindelijk op het riool komt, wordt het hier verdund met al het water van de buren en de burgers in onze omgeving. Dat maakt het steeds lastiger om die schadelijke stoffen eruit te krijgen. Op het moment dat je het aan de bron eruit haalt, is het goedkoper en slimmer.”
“Ondernemers zijn oprecht en terecht trots als ze investeren in verantwoord ondernemerschap” – Roelof Fernhout, toezichthouder Waterschap Hollandse Delta
Hoe zijn de reacties van ondernemers in praktijk?
Roelof: “We willen ondernemers echt op individueel niveau helpen na te denken over hun bedrijf. Voor boeren hebben we bijvoorbeeld erfcoaches. Die komen langs om te zien hoe het bedrijf werkt en met welke producten en afvoerstromen het te maken heeft. Samen beoordelen we welke stoffen problematisch kunnen zijn en hoe we die beter kunnen afvoeren. Omdat we een goed verhaal hebben, is er veel begrip. Het maakt ze ook terecht trots als ze tijd hebben geïnvesteerd en hun bedrijfsproces hebben aangepast en dus verantwoord ondernemen. Dat zijn ook voor ons mooie momenten omdat we niet worden gezien als een lastige partij, maar als partner die een probleem helpt oplossen.”
Lees meer over de KRW en doe de KRW Self Assessment
De KRW heeft als doel de kwaliteit van ons oppervlaktewater te verbeteren. Niet alleen om de natuur te beschermen maar ook zodat bedrijven voldoende schoon water houden voor hun bedrijfsprocessen. Op dit moment zijn er nog 42 KRW-stoffen een probleem in onze wateren. Deze stoffen moeten we vervangen, verminderen of beter zuiveren. Want zoals je hebt kunnen lezen kan de rioolwaterzuivering niet alle stoffen uit het water halen en de loosrestricties worden steeds strenger. Wil je weten of jouw onderneming KRW-proof is en loos je op het riool? Ga dan naar ondernemen.nl/krw en lees meer over lozen op het riool en doe de KRW Self Assessment voor indirecte lozers. Je weet dan waar jouw afvalwater uiteindelijk terecht komt en wat de kwaliteit van dit water is. Kan jouw lozing daar nog bij? En als niet, welke acties heb je dan te ondernemen?
