Thijs de Kort is werkzaam bij het RIVM als coördinator van de REACH restricties en autorisaties bij Bureau REACH binnen het Centrum van Veiligheid en Producten. Hij heeft met zijn team de afgelopen tijd aan het PFAS-restrictie dossier gewerkt. De EU wil de productie, gebruik en import van PFAS in heel Europa uitfaseren. De Kort: “Bedrijven krijgen als de restrictie in de wet is opgenomen 18 maanden de tijd om producten met PFAS erin te vervangen als daar een aantoonbaar alternatief voor is. En er zijn gelukkig voor veel verschillende PFAS al goede alternatieven.”
Wat is PFAS?
PFAS is de afkorting voor per- en polyfluoralkylstoffen. Dat is een verzamelnaam voor een groep van meer dan 10.000 stoffen die overal ter wereld door de mens wordt gemaakt en gebruikt. Je komt ze tegen in alledaagse producten zoals kleding, geneesmiddelen, verpakkingen, anti-aanbakpannen, elektronica en cosmetica. Er wordt gekozen voor een PFAS omdat ze bepaalde eigenschappen hebben. Bijvoorbeeld omdat ze vet- en waterafstotend zijn of goed tegen hele hoge of juist lage temperaturen of bijtende chemische stoffen kunnen. En waar PFAS wordt gebruikt, komt het ook in ons milieu terecht.
Waarom moet er een PFAS-restrictie komen?
PFAS breekt heel slecht af door de sterke verbinding tussen koolstof en fluor. Dat maakt dat als het eenmaal in het milieu aanwezig is, het niet meer verdwijnt. Dat heeft generaties lang negatieve effecten op onze gezondheid en het milieu. Bijvoorbeeld ons immuunsysteem, cholesterolgehalte en het kan zelfs tot bepaalde typen kanker leiden. Overheden in de EU willen PFAS daarom grondig aanpakken.
Wat staat er in jullie PFAS-dossier?
Kort samengevat staat er in het dossier welke verschillende PFAS er zijn, wat de gevolgen zijn van PFAS voor mens en milieu, in welke producten het voorkomt en wat we kunnen doen om de uitstoot ervan in het milieu zo veel en snel als mogelijk terug te brengen.
Het PFAS-restrictie dossier is mede tot stand gekomen door input vanuit gebruikers, producenten en importeurs van PFAS, NGO’s, universiteiten en wetenschappers uit Nederland, Duitsland, Denemarken, Noorwegen en Zweden.
PFAS is toch al eerder aangepakt, waarom was dit dossier dan nog nodig?
Er zijn in het verleden wel pogingen gedaan om PFAS aan te pakken maar dat was beperkt. Het gebruik van PFOS is in 2006 en breder in 2010 en PFOA in 2020 al beperkt. Maar er bestond nog geen volledige lijst van alle verschillende gebruikte PFAS en waar deze allemaal in zitten. Daar heb ik me wel over verwonderd. Want daardoor bleek in de vervangende stoffen ook vaak weer een PFAS te zitten. Nu is er gekozen om het probleem dus heel breed aan te pakken. Dat wil zeggen dat we alle subgroepen PFAS goed in kaart hebben gebracht. Door het dossier hebben we nu een veel beter beeld van welke PFAS er allemaal zijn en waar deze inzitten. Nu kunnen we er dus ook effectief iets aan doen door wetgeving te maken die het maken, gebruiken of importeren van alle PFAS-soorten aan banden legt.
Wanneer gaat de PFAS-restrictie gelden?
Wanneer de wetgeving ingaat, weten we nu nog niet precies. In ieder geval niet eerder dan in de loop van 2027. Het is voor ondernemers wel goed om nu alvast na te denken, wat moet ik dan? Ondernemers weten vaak niet of en zo ja waar ze PFAS gebruiken in hun bedrijfsproces. Daarom roepen we ondernemers op om dit nu al te inventariseren. PFAS staat vaak niet op het product of ingrediënt, vraag er dus naar bij je producent of leverancier. Of deze nu in of buiten de EU gevestigd is. Begin daar nu al mee zodat je genoeg tijd hebt om een alternatief te vinden en dit te gaan gebruiken.
Zijn er dan al voldoende alternatieven voor PFAS?
Voor een aantal veel gebruikte subgroepen PFAS zijn er al goede alternatieven met eenzelfde werking. Je hebt namelijk niet per se PFAS nodig, je hebt wel de functionaliteit nodig. En dat kun je vaak ook bereiken met alternatieven. Chemsec uit Zweden, ZeroPM en GreenScreen hebben databases online staan met stoffen die als alternatief gebruikt kunnen worden. Dat kan ondernemers enorm helpen want hierdoor hoeven ze niet zelf het wiel uit te vinden.
Hoe lang krijgen ondernemers de tijd om over te stappen op een alternatief?
Om ondernemers voldoende ruimte te bieden om naar alternatieven over te gaan, hebben we in ons dossier geadviseerd om na inwerkingtreding van de wet, ruime overgangstermijnen aan te houden. Als er nu al een alternatieve stof is, geldt er een korte overgangsperiode van 18 maanden om over te stappen op het alternatief. Als alternatieven nog in ontwikkeling zijn, is er een langere overgangstermijn vastgesteld (5 jaar en 18 maanden). Als er nog geen zicht is op een alternatief, is dat zelfs 12 jaar plus 18 maanden. Dat lijkt lang maar als ondernemers te lang wachten met het inventariseren en zoeken naar een alternatief, kan het zijn dat ze te maken krijgen met handhaving.
Wie gaat die handhaving doen?
In Nederland gaat de Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT) de handhaving verzorgen. Ze kunnen natuurlijk niet op ieder product controleren maar via ons dossier weten ze wel in wat voor soort producten PFAS zit. Bedrijven die dergelijke producten produceren of importeren vanuit de EU of daarbuiten, kunnen dan mogelijk een bezoek verwachten. Ik denk dat ze zich in eerste instantie vooral gaan focussen op de subgroepen PFAS en producten waar al een goed alternatief voor bestaat.
Thijs ziet ook kansen
Er wordt niet alleen in Europa maar ook daarbuiten vrij veel PFAS of PFAS-houdende producten geproduceerd. De PFAS-restrictie wakkert het onderzoek naar alternatieven aan. Hierdoor wordt de vraag en dus de markt van PFAS-vrije producten natuurlijk ook groter. Bedrijven binnen en buiten de EU zullen dus een deel van die markt willen bemachtigen. Want waarom zou je alleen voor de EU PFAS-vrije producten maken? Daarnaast komt er ook een hele nieuwe klantenkring beschikbaar als je adverteert met ‘PFAS-vrij’ op je product. Je ziet het nu al gebeuren. Denk aan PFAS-vrije pannen, ski- en andere vrijetijdskleding die nu al op de markt zijn. Ik hoor ook van ondernemers zelf dat ze kansen zien: ‘We gaan werken aan alternatieven want als wij de eerste zijn, zijn we spekkoper.’
Hoe helpt de overheid ondernemers met het PFAS-dossier?
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) heeft samen met VNO-NCW en MKB-Nederland het Actieprogramma PFAS opgezet. Dit is een samenwerkings- en bewustwordingsprogramma dat loopt tot medio 2027. Het actieprogramma werkt aan inzichten en handelingsperspectieven die ondernemers helpen om de bronnen van PFAS aan te pakken. Hiervoor is een brede samenwerking georganiseerd tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstituten.
Lees meer
- Lees de publieksvriendelijke versie van het PFAS restrictiedossier op de website van het RIVM.
- Op zoek naar een alternatief? Bekijk de volgende databases:
- De Inspectie Leefomgeving en Transport vertelt op hun site meer over hoe zij toezicht houden op bedrijven die PFAS gebruiken.
- Toezicht op PFAS | Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)
- Meer informatie over PFAS, FAQ en nieuwsberichten op ondernemen.nl/pfas.
